ΠΗΛΙΟΡΕΙΤΙΚΗ ΦΟΡΕΣΙΑ

 ΠΗΛΙΟΡΕΙΤΙΚΗ ΦΟΡΕΣΙΑ (ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ)

 

Μια από τίς πιο ενδιαφέρουσες ελληνικές Λαϊκές φορεσιές, ή γυναικεία πηλιορείτικη, πέρασε πιά οριστικά στα περασμένα. Ή αντρική δεν φοριέται πλέον ούτε από τους λίγους γέρους, πού κυκλοφορούν, σαν να τους ξέχασε ο χρόνος, στα καλντερίμια και στις πλακόστρωτες πλατείες των χωριών. Έφυγαν από ανάμεσα μας κι οι στερνές πηλιορείτισσες που φορούσαν την παλιά φορεσιά. Το πηλιορείτικο τοπίο μοιάζει σαν να ορφάνεψε. Δε θα ωφελούσε όμως σε τίποτα να κλάψουμε γι’ αυτό. Οι καινούργιες κοινωνικές συνθήκες, πού δημιουργήθηκαν στο Πήλιο, μαζί με την αλλαγή πολλών άλλων μορφών έφεραν και την αντικατάσταση της παλιάς ντόπιας φορεσιάς από την σύγχρονη ευρωπαϊκή. Χρέος μας είναι, όχι να προσπαθήσουμε νά κρατήσουμε μορφές πού δεν ανταποκρίνονται πια στη σύγχρονη πραγματικότητα, αλλά νά μελετήσουμε και να διαφυλάξουμε τίς μορφές αυτές, πού είναι σημάδια τής πορείας μας μέσα στο χρόνο. Εκτός από τα άλλα οφέλη, θα πάρουμε και ένα μάθημα καλαισθησίας και δημιουργικής αφομοίωσης ξενικών στοιχείων. Δεν είναι καθόλου εύκολη ή μελέτη αυτή. Στα τελευταία της χρόνια ή φορεσιά αυτή έπαθε τόσες αλλαγές, πού χρειάστηκαν μακροχρόνιες έρευνες για ν’ αποκατασταθεί στην παλιά της μορφή. Δύσκολος, ακόμα, ήταν ο καθορισμός των γεωγραφικών της ορίων. Παλιές οικογενειακές φωτογραφίες ή ζωγραφιές, ξεμοναχιασμένα κομμάτια τής φορεσιάς ξεχασμένα μέσα σέ σεντούκια, κουρέλια παλιών κεντημάτων, θαμπές αναμνήσεις από γριές πηλιορείτισσες, σκόρπιες πληροφορίες σε βιβλία, τοιχογραφίες κτητόρων εκκλησιών, καθετί πού μπορούσε να γίνει χρήσιμο βοήθησε την έρευνα αυτή. Ελέγχοντας τη μία πληροφορία με την άλλη μπορέσαμε να αναστήσουμε τήν παλιά πηλιορείτικη φορεσιά και να παρακολουθήσουμε την εξέλιξή της.

Είναι χαρακτηριστικό πώς ή φορεσιά, πού μελετούμε σήμερα, φοριόταν σε ολόκληρο το Πήλιο, εκτός από τό Τρίκερι.

Πώς καθιερώθηκε αυτός ό τύπος φορεσιάς, άντρικής καί γυναικείας, δέν ξέρουμε .

Ή μεγάλη συγγένεια με τις φορεσιές άλλων περιοχών της Θεσσαλίας, και προπαντός της επαρχίας Άγιας, μάς κάνει να υποθέσουμε ότι την έφεραν οι πρώτοι κάτοικοι μαζί τους. Η γειτονία με το Τρίκερι επιδρά αυτήν, τόσο στη γυναικεία όσο και στην αντρική, γιατί κι η βράκα είναι νησιωτικής προέλευσης. Όπως σε ολόκληρη την Ελλάδα, έτσι και στο Πήλιο θα φορέθηκε η φουστανέλα, από μια ορισμένη κοινωνική τάξη. Στην εκκλησία του Άι Γιάννη τής Βυζίτσας υπάρχει ένα ανάγλυφο πού παριστάνει φουστανέλα πολεμιστή με τουφέκι και σπαθί. Η ηρωϊδα τής Μακρινίτσας, στην επανάσταση του 1878, Μαργαρίτα Μπασδέκη, παριστάνεται με φουστανέλα. 

Αντίθετα, οι προύχοντες φορούσαν μακρύ σαλβάρι, τζουμπέ, και στο κεφάλι σαρίκι. ’Επειδή όμως ή τάξη των πολεμιστών δεν ευδοκίμησε στο Πήλιο, και οι πλούσιοι ξενιτεύτηκαν ή κατέβηκαν στον καινούργιο Βόλο, έμεινε ή τάξη των μικροί - νοικοκυρέων, κι αυτής η φορεσιά επικράτησε. Ή επικράτησή της ήταν ολοκληρωτική. Οι δύο Μηλιώτες λόγιοι Γρηγόριος Κωσταντάς καί Δανιήλ Φιλιππίδης, στη «Νεωτερική Γεωγραφία» τους, ανάμεσα στις τόσες άλλες πολύτιμες πληροφορίες, πού δίνουν για τη ζωή και τα έθιμα τής εποχής τους στο Πήλιο, σημειώνουν: «οί άνθρωποι όλοι καλοφορεμένοι κατά τη συνήθεια του τόπους».  Το πρώτο ρήγμα σημειώνεται λίγο πριν από τήν ’Επανάσταση τού 1821. Ό παλιός λόγιος Ρήγας Καμιλάρης στη βιογραφία του Γρ. Κωσταντά, πού εξέδωσε, γράφει.· « Ό Νικός Ραζής ήτο άρραβωνισμένος..... Είχε κληθεί ό γαμβρός μετά τού αδελφού αυτού Κωνσταντίνου, όστις πρώτος είχε  φέρει τήν εύρωπαϊκήν ενδυμασίαν εις Μηλέας καί το Πήλιον.» Αυτά έγιναν την Πασχαλιά τού 1821. ’Αφού οι Μηλιές ήταν το εκπολιτιστικό κέντρο τής περιοχής, γύρω στη χρονολογία αυτή πρέπει να τοποθετήσουμε την πρώτη εμφάνιση αντρικής ευρωπαϊκής φορεσιάς στο Πήλιο.

  

 Ή επικράτηση τής γυναικείας ευρωπαϊκής γίνεται μ’ έναν τρόπο διαφορετικό. Οι γυναίκες τής εποχής εκείνης είναι συντηρητικότερες και δεν μπορούν μεμιάς να παρουσιαστούν με ευρωπαϊκά. Με τη δημιουργία όμως τής καινούργιας πόλης τού Βόλου, νέα στοιχεία μπαίνουν στη φορεσιά αυτή και της αλλάζουν το χαρακτήρα.