ΤΡΙΚΕΡΙ ή Αία, Άλος, ή Παγασαί;

 Στο Νότιο Πήλιο, από το χωρίο Λαυκο και κάτω αρχίζει να στενεύει ο τόπος, και να χάνεται το άπλωμα που συνάνταμε στην Αργαλάστη. Είναι τόσο το στένεμα, όσο περπατώντας μια ώρα απόσταση προς τα κάτω (3χλμ περίπου, προς τον Νότο) σε ένα μέρος, υπάρχει απόσταση μισή ώρα μόνο, από θάλασσα προς θάλασσα του Πελασγικού κόλπου. Από εκεί και πέρα, ο τόπος πάλι πλατένει λιγο, και σχηματίζει ένα βουνό το οποίο εκτείνεται από Δυσμάς προς Ανατολάς . Αυτό το βουνό είναι το παλιο Τισσαίον όρος του οποίου η δυτικότερη άκρη ονομαζόταν Αιάντιο Ακρωτήριο. Σε αυτήν την άκρη υπήρχε και πολύχνιο το παλαιό με αυτό το όνομα.   

Οι Δημητριείς Δανιήλ Φιλιππίδης και Γρηγόριος Κωνσταντάς γράφουν στη Νεωτερική Γεωγραφία, Βιέννη 1791:

“Εις την άκρη από το νότιο μέρος, είναι μια χώρα, Τρίκερι ονομαζόμενη, η οποία συναριθμείται με τα νησιά τόσο εις τα εκκλησιαστικά όσο και τα πολιτικά, επειδή είναι από κάτω από την επισκοπή της Σκοπέλου, και υπόκεινται εις τον καπετάν πασά. Επειδή οι Τρικεριώται το παλαιό εκατοικούσαν είς ένα νησί όπου είναι από μέσα από το στόμα του Πελασγικού κόλπου ως το ανατολικό, και ονομάζεται παλαιά Τρίκερι. Με το να επειράζονταν όμως από πειρατές  αναγκάσθηκαν να αφήσουν το νησί και να κτίσουν την χώρα αυτού που είναι την σήμερον. Ο τόπος ήταν της Αργαλαστής, δια τούτο οι Τρικεριώτες πληρώνουν κάθε χρόνο εις αυτήν  διά τον τόπο όπου πιάνει η χώρα και δια εκείνον που έχουν τριγύρω, 700 γρόσια τον χρόνο.

Το Τρίκερι είναι εις έναν λόφο κατάξηρο, και γυμνό από μεγάλα δένδρα και άνυδρο. Έχουν ως 300 σπίτια. Οι Τρικεριώτες μην έχοντας τόπο γεωργήσιμο, ζούν όλοι από την θάλασσα.  Της πρώτης και δεύτερης τάξεως έχουν καϊκια και πραγματεύονται εις την πόλι. Της τρίτης  τάξεως είναι σφουγγαράδες και χταποδάδες. Είναι κυβερνημένοι και πολλοί πλούσιοι.  Τώρα ακούω πως έκαμαν και καράβια. Είναι λοιπόν όλοι θαλασσοπόροι έξω από ταις γυναίκες και τα ανήλικα παιδιά. 

Το νησί Τρίκερι ή παλαιό Τρίκερι ονομαζόταν αλλιώς παλαιότερα Κίκινθος. Τώρα είναι έρημο, έξω μόνο από ένα μοναστηράκι. Σώζονται κάποια ίχνη της παλαιάς χώρας. Γυρίζει 6 μίλια και απέχει κοντά στο ένα από  την Μαγνησία. Εις το δυτικό αυτού είναι άλλα δύο τρία ερημονήσια.  Εις το ανατολικό κοντά ένα μίλι από την Ξηρά είναι ένα νησάκι όπου ονομάζεται Πρασσούδα, στρωμένο ίσια με την θάλασσα, κατάφυτο από ελιές. Είναι απάνω ένα μονστηράκι όμορφο με δύο-τρείς πατέρας.

Ανατολικότερα ακόμα είναι ένα άλλο νησί μεγαλούτσικο, στενό και μακρύ, αυτό έχει εργάσιμη γή αρκετή, ελιες,  αμπέλια κλπ. Ονομάζεται Αλατάς, έχει απάνω ένα μοναστήρι περιτειχισμένο, με δύο-τρείς πατέρας και αυτό. Και έτσι τελειώνει το δυτικό μέρος της Μαγνησίας και νότιο.”

Σύμφωνα με το βιβλίο του “Ruins of an ancient city now called Aias near the gulf of Pagasai in Thessaly.” (Dodwell, Edward, “Views and descriptions of Cyclopian or Pelasgic remains in Greece and Italy with constructions of a later period; one hundred and thirty-one lithographic plates from drawings by Edward Dodwell intended as a supplement to his classical and topographical tour in Greece, during the years 1801, 1805, an 1806 “, London, Richter, 1834) υπάρχουν ερείπια της πόλης Αίας κοντά στον Παγασητικό κόλπο. Αναφέρεται συγκεκριμένα: “Ερείπια τοιχοδομής αρχαίας πόλης, πιθανότατα των Παγασών, στη Θεσσαλία.”

Στο αρχικό κείμενο ο Dodwell δίνει περισσότερες λεπτομέρειες για την συγκεκριμένη τοποθεσία. Μας λέει:

“Τα ερείπια αυτά είναι σε μια απόσταση 2 ωρών [με τα πόδια ~10 χλμ] από τον Αλμυρό. Είναι πιθανώς η Αία στην οποία αναφέρεται ο Στέφανος Βυζάντιος… Τα ερείπια είναι περίπου ένα μίλι από τον Παγασητικό κόλπο, ο οποίος είναι πανέμορφος με κολπίσκους και ακρωτήρια.

”Προφανώς λοιπόν δεν είναι οι Παγασές που ήταν 30 χλμ από τον Αλμυρό. H απόσταση μάλλον υποδεικνύει την πόλη της Άλου. Αλλά δεν αποκλείει την ύπαρξη μιας πόλης Αίας για τον απλούστατο λόγο ότι κολλάει με τον μύθο. Ποιόν μύθο; Μα τον μύθο του Αίαντα του Λοκρού. Θα δείτε σε μερικούς ιστότοπους να αναφέρονται τα εξής για την σχέση του Αίαντα με το Τρίκερι:

“Κάποια εκδοχή αναφέρει ότι ο Αίας ο Λοκρός, ο ήρωας του Τρωικού πολέμου, ναυάγησε στην περιοχή και βγήκε στη στεριά με το πλήρωμα και τον σκύλο του. Σύμφωνα με κάποια άλλη εκδοχή της παράδοσης, βγήκε ο Αίας να κυνηγήσει στο πυκνό δάσος του Τρίκερι και έχασε το σκυλί του. Είναι πολύ πιθανόν, από τις δύο παραπάνω εκδοχές η μία να είναι πραγματική, γιατί εξηγεί ότι προς τιμήν του Αίαντα, το ακρωτήριο ονομάστηκε σε Αιάντειο, ο παλαιότερος Δήμος ονομάστηκε Δήμος Αιαντείου και η σφραγίδα αυτού του Δήμου να έχει ως έμβλημα το σκύλο. Αξίζει να σημειωθεί ότι και η Κοινότητα Τρικέρων. μέχρι πριν λίγο καιρό, είχε επίσης ως έμβλημά της το σκύλο.”

Οπότε σκέφτηκα ότι αν υπάρχει σχέση του Αίαντα με την περιοχή και το ακρωτήριο του Τρίκερι λέγονταν Αιάντειο, γιατί να μην υπάρχει και πόλις Αία Ο Στέφανος Βυζάντιος, Έλληνας συγγραφέας που έζησε στα τέλη του 5ου αιώνα που έγραψε το σημαντικό γεωγραφικό λεξικό με τον τίτλο Εθνικά στο λήμμα Αία λέει:

“Αία, πόλις Κολχών, κτίσμα Αιήτου, θαλάσσης απέχουσα στάδια τριακόσια … έστι δε και Θετταλίας άλλη [πόλις], ής μέμνηται Σοφοκλής της μεν προτέρας λέγων “εις Αίαν πλέων¨” της δε δευτέρας ούτως “έστιν τις Αία Θετταλών παγκληρία”.

Λόγω τώρα του ονόματος του Αίαντα, της γεωγραφικής γειτνίασης της πατρίδας του Αίαντα του Λοκρού η οποία χωρίζεται στο ανατολικό (Εώα Λοκρίς) και το δυτικό δημιουργούν όλα τα στοιχεία για παρετυμολογικές συμφύρσεις σε ένα σενάριο. Σε άλλο, θα μπορούσε κάλλιστα (ακριβώς λόγω εγγύτητας με τη Λοκρίδα) το κοντινότερο σημείο θαλάσσιου περάσματος να είναι εκεί κοντά στο Τρίκερι, και με παραδόσεις ναυαγίου κλπ, να υπήρξε ενδεχομένως κάποια ηρωολατρεία, συνηθέστατο φαινόμενο εξάλλου, και γι’ αυτό τα διάφορα ονόματα που επιβιώνουν τα απηχούν τέτοιες παραδόσεις που κινήθηκαν διά της προφορικής οδού.

RUINS OF AN ANCIENT CITY, NOW CALLED AIAS, NEAR THE GULF OF PAGASiE.      

The ruins of this city are at the distance of two hours from Armiro; it is probably the Aia mentioned by Stephanus. The walls surrounding it are in the third and fourth styles, but those of the acropolis are chiefly of the third style, the most ancient parts being composed of unhewn rocks of a larger size.
The remains of a gate are still standing in the acropolis, of the usual form, diminishing a little at top. The lintel has fallen. The general thickness of the wall is ten feet. These ruins are within a mile of the Pagasaian Gulf, which is
beautifully varied with bays and promontories.