ΑΡΓΑΛΑΣΤΗ (ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΑ - ΣΥΝΟΙΚΙΣΜΟΙ - ΜΑΧΑΛΑΔΕΣ)

Η Αργαλαστή, απέχει 42 χλμ. απὀ το Βόλο, και είναι κεφαλοχώρι των Βακουφίων του Πηλίου πριν από το 1666, οπότε διοικούνταν απο Τούρκους σπαχήδες (ιππείς), ενώ αποτέλεσε έδρα της διοίκησης αυτών των χωριών.

Αργότερα, µετά την κατηγοριοποίηση των πηλιορείτικων χωριών σε βακούφικα και χάσικα (τα πρὠτα ήσαν εξαρτηµένα απὀ φιλανθρωπικά ιδρύματα, τα δεύτερα αποτελούσαν ιδιοκτησία του σουλτανικού στέµµατος), εξακολούθησε να αποτελεί πρωτεύουσα των βακούφικων µέχρι το 1697, οπότε η περιοχή αναδείχτηκθηκε σε κέντρο εµπορικό και γνώρισε οικονομική άνθηση.

Μετά, όταν η έδρα της διοίκησης μεταφέρθηκε στη Μακρυνίτσα, ορισμένοι οικισμοί (Μπιστινίκα, Μπίρ. Συκή και Μετόχι) εξακολούθησαν, ὡς µαχαλάδες πλέον να εξαρτώνται από την Αργαλαστή. Το σύστημα διοίκησης κατά την Περίοδο της Τουρκοκρατίας υπήρξε το δηµογεροντικό, απαρτιζόµενο από τους εὐπορους προεστούς και τους κοτζαµπάσηδες. Η Αργαλαστή, κτισμένη σε οροπέδιο σε υψόμετρο, μέχρι 300 µ. από τη θάλασσα και σε απόσταση 10 χλμ. από το Αιγαίο και 6 από τον Παγασητικό, γνώρισε μακροχρόνια κατοίκηση (μάλιστα σήµερα η Αργαλάστη είναι ταυτισµένη με πόλεις, γνωστές από την αρχαία ελληνική γραμματεία, όπως η Ολιζών ή τα Σπάλαυθρα), καθώς προκύπτει από την παρουσία αρχαιολογικών τεκμηρίων «πλακών της αρχαιότητας εντοιχισµένων σε μεταγενέστερα κτίσµατα, μνημείων, νομισμάτων αλλά και ἐκκλησιών, πυργόσχηµων οικοδοµών κ.λπ., που αποτελούν αδιάψευστους μάρτυρες µιας συνεχούς ανθρώπινης παρουσίας.

Στο μοναστήρι του Αγίου Νικολάου που βλέπει προς τη µεριά του Παγασητικού, υπάρχουν αξιόλογες τοιχογραφίες και ένα μαρμάρινο περιθύρωμα του 1778 εκτελεσµένο από τους λαϊκούς τεχνίτες Δήμο, Κώστα και Δαμιανό.

Από την Αργαλαστή κατηφορικός δρόμος οδηγεί στο επίνειό της, το Χόρτο {εικ. 390-393).
Νωρίς, ιδρύονται συνεταιρισμοί για την κατοχύρωση επαγγελματικών δικαιωμάτων, όπως ο «συνεταιρισµός ραπτών Αργαλαστής» ή η «ένωση παντοπωλών Αργαλαστής» και, αργότερα, η ένωση γεωργικών συνεταιρισμών Πηλίου µε σύγχρονο ελαιοτριβείο, αποστειρωτήριο σύκων, συγκρότηµα σφαγείων, γεωργικά οχήματα και μηχανήματα, αγροτικό και τουριστικό σύλλογο ενώ, παράλληλα, ιδρύονται και ιδιωτικές τράπεζες, όπως το υποκατάστηµα «Θεσσαλικής τραπέζης Αργαλαστής». Οι κάτοικοι ασχολήθηκαν µε την καλλιέργεια και την επεξεργασία της ελιάς, της αμπέλου και των σιτηρών, των σύκων, των οπωῥροφόρων δέντρων (µήλα φιρίκια, αχλάδια κρυστάλλια, πορτοκάλια) όπως επίσης µε την κτηνοτροφία, την βιοτεχνία και το εμπόριο.

Μεταναστευτικό ρεύμα προς τη Γερμανία, το Βέλγιο, τον Καναδά, τις Η.Π.Α. και την Αυστραλία σημειώθηκε µετά το 1960, όπως επίσης και ενασχόληση µε την ναυτιλία.

Τα σπίτια αναπτύσσονται περιμετρικά γύρω από την πλατεία’ στην τελευταία, δεσπόζει η μητρόπολη, αφιερωμένη στη µνήµη των Αγίων Αποστόλων µε ιερό όπου έχουν εντοιχιστεί πινάκια από το Τσανάκ Καλέ της καλής πρώϊµης περιόδου (1700) καθώς και πιάτα Inzik του 17ου αιώνα.

Ένα θαυμάσιο ξυλόγλυπτο τέμπλο, δεσπόζει στο εσωτερικό. Ενδιαφέρον παρουσιάζει και το «τετραώροφο» κὠδωνοστάσιο των αρχών του 20ού αιώνα. Βαθιά η θρησκευτική πίστη των κατοίκων, εκδηλωνόταν µε πολλούς τρόπους: επιλεκτικά αναφέρεται, µε αφορμή αρχειακό υλικό, πώς, όταν το 1854 η περιοχή δοκιμάστηκε από χολέρα, ο κόσμος κατέφυγε στα θεία...

«Όλα τα χωριά τρόµαξαν. Κάνουν λειτουργίες, αγριπνίες και λιτανήες όλη µερα οι ἱερείς, καί ο λαός κάνει προυσευχή και µε τις θείες εικόνες και τα εξαπτέρυγα παρακαλεί το μεγαλοδύναμο να σταματίσεί το κακό. Κυριε ελέισον όλη την ηµέρα ακούγεται στα χωριά, ένω κατά τις εξιστορίσεις στη Συκή πέθαναν πολλοί...»

Οι κάτοικοι περιγράφουν µε δικά τους λόγια τον τόπο τους, και δίνουν τη δική τους ερμηνεία ὡς προς την ονοµατοθεσία της περιοχής...

Η Αργαλαστή είναι το πιο ίσιο (επίπεδο) χωριο απ’ τα 24 χωριά του Πηλίου, δεν έχει πεζούλες (τεχνητά επιπεδα)  και κρέµνα (γκρεμούς). Τα νερά τα μισά χύνονται στον Παγασητικό και τα άλλα µσά στου Αιγαίο. Έχει µια βρύση, τον Κούβλο, καμιά πεντακουσαριά μέτρα µακριά απ΄ του παζάρι (πλατεία).

Την βρύση την είπαν Κούβλο γιατί, καθώς έρχουνταν το νερό απ' την πηγἡ µακριά, δεν είχαν σουλήνες τότε για να βάλουνε το νερὀ µέσα, αλλα είχανε κάτι ξύλα τετράγωνα, το ‘να πάνω στ’ άλλο έτσι που έφτιαναν µια κουβούλα (λοφάκι). Τον σορό τότε από τα ξύλα τον έλεγαν κουβούλα. Από κει είπαν και την βρύση Κούβλο. Εκεί πού ήταν ο Κούβλος, λίγο παραπάνω, ήταν µια γέφυρα πολύ µικρή πάνω απ’ ένα ρέμα, που τό λεγαν «του Χασάν το ρέμα» και πετούσε ο κόσμος εκεί τα σκουπίδια του. Τότες δεν πετούσε ο κόσμος σκουπίδια, όπως σήμερα. Πετούσαν τίποτα ψοφίµια, σκυλιά, γατιά και τίποτα παλιοβράκια. Κι εκεί είχανε κατι σπιτάκια οι γύφτ᾽(γύφτοι) και τάλεγαν «γυφταριά». Εκεί ήταν οι γύφτοι--σιδεράδες πού ᾿φτιαναν πυροστιές, ξύστρες,  µασιές. Παράλληλα έφτιαχναν ακόµα τσεκούρια, τσαπιά, υνιά, κλαδευτήρες, σκεπάρνια κι’ άλλα πολλά.

Είχε ελιές πολλές και για τ' αυτό (γι’ αυτό) είχε πλούτο η Αργαλαστή τα παλιά χρόνια, κι έρχουνταν οι Βλάχοι απ᾿ τουν κάµπο για να μαζέψουν τις ελιές και πληρώνονταν με καρπό και λάδι… «Μήν κοιτάς σήµερα που οι Βλάχοι θέλουνε και κούρσα να τους πάει στα χουράφια! Τότες δὲν δίχαμε τέτοια πράματα! Πάαιναν µε τα πόδια κι’ ήταν κι’ ευχαριστημένοι.» Αφηγούνται οι ντόπιοι.

Άλλος µαχαλάς της Αργαλαστής ἥταν ο Ανεμόμυλος και τον έλεγαν έτσι γιατί ήταν ύψωμα και πήγαινε ο κόσμος και ξανέμιζε (ξεχώριζε τον φλοιό απ’ τον καρπό), έπαιρνε ο αέρας τα φλούδια και έµενε ο καρπός στο στεγάδι (πρὀχειρο κιλίµι). Ὑστερα πιο κάτω από αυτό το μέρος, το λέγαν στου Γρούσπα αλλά δεν ξέρω, πώς βγήκε αυτό το όνομα. Άλλος είναι ο Μαχαλάς του Μπαλταγιάννη, ήταν εκείνα τα χρόνια ένας παπάς και έμενε εκεί που τον έλεγαν Παπαδόγιαννη και έτσι το μέρος το είπαν μπαλταγιαννη.  Αλλος µαχαλάς είναι ο Σταυρός. Τον είπαν έτσι γιατί είναι ένας Σταυρός κοινοτικός, σ’ έκείνο τον µαχαλά και δεν τον βγάζανε ποτέ. Ήταν κοντά στο σπίτι της Σκούλτσαινας, και πάρα πάνω είναι μια εκκλησία, πολύ παλιά, η Ἁγία Παρασκευή, όπου πήγαινε ο κόσμος και έστηνε χορούς το Πάσχα γιατί είχε μεγάλη αυλή. Αυτή η εκκλήσια καταστράφηκε από τους Τούρκους και το 1910 ξαναχτίστηκε.

Ο Βλαχο-Μαχαλάς είναι, µετά από την Αγία Παρασκευή και είναι ο πιο µακρυνός µαχαλάς της Αργαλαστής. Εκει πήγαν οι Βλάχοι τα παλιά τα χρόνια κι’ έφτιασαν καλύβες και σιγά σιγά,οι καλύβες έγιναν σπίτια γιατι είχε πολύ νερό εκεί πάρα κάτώ, τρεχούμενο νερό. Στην Βρύση την Κουέν(η) το λέγαν οι ντόπιοι, και έχει πλατάνια καθώς και ένα ρέμα που το λένε στου Μπόκουλη το ρέμα.

Ο Αη Θανάσης είναι µία εκκλησιά απ᾿ είναι έξω απο του Μπλαντγιάννη και κοντά στο Κατσιλοχώρι κι’ έτσι ο τόπος εκεί, πήρε τ’ όνοµα του ως Αη-Θανάσης. Το Κατσιλοχώρι έχει ίσα µε 456 σπίτια. Τα παλιά τα χρόνια δεν ήταν ούτε ενα σπίτι που να µην έχει βόδια και γίδια, ήταν και ακριανό απο το χωριό και ήταν µέσα στα δάση. Τότε είχε πολλά δέντρα τριγύρω. Εχει και µια βρύση μέσα στο ρέμα µε πολλά πλατάνια και µποστάνια γύρω-γύρω, και πηγαίναν το καλοκαίρι οι αρχοντάδες της Αργαλαστής και τους φιλοξενούσαν οι Κατσιλοχωρήτες γιατί ήταν πολύ φιλόξενος κόσμος και γιατί στου Κατσιλοχώρι είχε πλειότερη δροσιά. ΄Εσφαζαν σφαχτά και τά ψηναν εκεί και τραγουδούσανε κι’ έλεγαν πολλά παραδοσιάκα τραγούδια. Τα παλία τα χρόνια έλεγαν ότι ήταν ξέχωρο χωριό απ’ την Αργαλαστή, µα δεν είναι έτσι γιατί κι οι Κατσιλοχωρήτες, είναι Αργαλαστιώτες.

(Εξιστόρηση Μαρία Βρέκολου)

Εκεί τα κουρίτσια έπλεναν τις προίκες τους. Την βρύση την λένε η βρύση του Πνεμµατικού (πνευματικού) γιατί το Κατσιλοχώρι είχε µόνιμο παπά τα παλιά χρόνια κ᾿ έµενε στο κελί,(έτσι έλεγαν το σπίτι του), υπάρχει και σήµερα το κελλί αυτό. ΄Ηταν δηλαδή η βρύση του πνευματικού. Το Κατσιλοχώρι το ονόμασαν  έτσι γιατί όλοι οι κάτοικοι ήταν τσοµπανοί κ’ είχαν όλοι κατσούλες, υφαντά μάλλινα σκουτιά (σα χλαίνες) µε κατσούλα (κουκούλα).